Pruščakova džamija, Hasana Kjafije džamija u Pruscu, općina Donji Vakuf, Bosna i Hercegovina. Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 8. do 11. septembra 2009. Godine u Sarajevu, donijela je odluku da se džamija proglasi za nacionalni nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.[1] Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović (predsjedavajući), i Ljiljana Ševo i Tina Wik. Nacionalni spomenik se sastoji od Pruščakove džamije, medrese, sudnice, turbeta Hasana Kjafije, džamijskog harema i pokretnog nasljeđa koje čine levha izrezbarena u drvetu i kamena ploča – natpis o obnovi sultan Bajezidove džamije.
Historija
Hasan Kjafija Akhisari (Pruščak) rođen je u Pruscu 1544. godine). Bio je pravnik, filozof i književnik i spada u red ljudi koji su se u vrijeme osmanlijske uprave istakli svojim književnim radom na orijentalnim jezicima. U svojoj autobigrafiji navodi da je do 1600. godine napisao jedanaest djela, a kasnije je, napisao još sedam djela. Njegovi radovi su iz oblasti: filologije, islamskog prava, teologije, logike, historije i politike. Pruščak je napisao dvije knjige iz akaida, “Džennetske bašče” i “Nur al yaqin fi usul al din” (Svjetlo istinske spoznaje o temeljima vjere), u kojem je Pruščak proučio najvažnija djela drugih učenjaka iz akaida.
U djelu “Temelji mudrosti o uređenju svijeta” Pruščak govori o temeljima islamske politike i dijagnosticira slabosti jednog globalnog carstva, koje se prostiralo na tri kontinenta, te dao prijedloge šta treba popraviti kako bi se carstvo očuvalo.
Kjafijino djelo o uređenju države i društva (Usul-ul-hikem fi ni-zamil-alem) preveo je na francuski još 1824. godine poznati francuski orijentalista Garcin de Tassy. Umro 1616. godine i sahranjen je uz svoje zadužbine u posebnom turbetu.
U svom rodnom mjestu podigao je: džamiju, medresu, mekteb, han, vodovod, i dr. Popravio je Ajvaz-dedin vodovod, sagradio turbe nad Ajvaz dedinim mezarom i popravio džamiju sultan Bajezida II na prusačkom gradu. Tom prilikom iznad vrata ove džamije postavio je kamenu ploču sa tarihom. Nakon rušenja ove džamije tarih je prenesen u Kjafijino turbe gdje se i danas nalazi
Prema natpisu sa levhe, Pruščakova džamija je podignuta 1607 godine. Ova levha je veličine 1m x 0,38m (veličina teksta 19 x 84cm). U veoma lijepoj nesh kaligrafiji dat je u dva elipsasta polja tekst sa datumom i imenom Hasan Kjafije.[2]
Opis
Pripada tipu jednoprostornih džamija sa drvenom munarom koja izlazi iz džamijskog krova. Vanjske dimenzije džamije sa trijemom su 15,30×8,80 m. Drvena osmougaona munara džamije je postavljena u krovu desno od ulaza u džamiju. Munara je jednostavnog oblika bez ukrasa.
Medresa (srednja i viša škola u kojoj se sticalo vjersko i šerijatsko pravno znanje i poznavanje orijentalnih jezika) Hasana Kjafije izgrađena je 1612. odine. Pripada tipu medresa koje sadrže samo predavaonicu (dershanu). Namijenjene su samo učenicima koji stanuju u istom mjestu. U Bosni i Hercegovini su postaojale samo dvije takve medrese – Hasan Kjafijina u Pruscu i tzv. Dershana u Stocu koja je srušena.
Turbe Hasana Kjafije Pruščaka, prislonjeno uz Kjafijinu medresu pripada mauzolejima otvorenog tipa.
Mekteb uz džamiju, nepoznatog vremena gradnje, srušen je 1940. godine. Obnovljen je nakon II svjetskog rata i opet srušen u periodu 1992-1995 godine. Tokom 2006 izgrađen je potpuno novi, dimenzija 8×9 m.
